ระบบการจัดการข้อมูลสารเคมี ChemTrack จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
รายการหลัก
หน้าแรก
เกี่ยวกับเรา
โปรแกรม
สมัครใช้งาน
อบรม
คำถามพบบ่อย
การแลกเปลี่ยนสาร
รายการทั่วไป
บทความ
ดาวน์โหลดเอกสาร
จำนวนรายการสารเคมี
บริการข้อมูล
ข่าวประชาสัมพันธ์
ติดต่อเรา
เว็บไซต์ที่เกี่ยวข้อง
ชุดความรู้ 1.4 สัญลักษณ์อันตราย

           ในชีวิตประจำวัน มีสารเคมีอันตรายอยู่ใกล้ชิดเรามาก ทั้งที่อยู่ในรูปของผลิตภัณฑ์ในครัวเรือน   บนท้องถนนที่มีรถขนส่งสารเคมี รวมถึงที่ทำงานบางแห่งเช่นในโรงงานอุตสาหกรรม ซึ่งบริเวณที่เก็บสารเคมี หรือข้างภาชนะบรรจุ มักมีสัญลักษณ์แสดงความอันตรายของสารเคมีนั้นๆ อยู่ แต่เราซึ่งเป็นผู้บริโภคหรือผู้ที่อยู่ใกล้สารเคมีล่ะ จะเข้าใจสัญลักษณ์เหล่านั้นหรือไม่

            “รูปร่างหน้าตาแบบไหน ถึงเรียกว่าเป็นสัญลักษณ์อันตราย”

            สัญลักษณ์เตือนสารเคมีอันตราย เป็นเครื่องหมายสากลที่เข้าใจง่าย อาจใช้สีพื้นหรือข้อความที่แตกต่างกัน เพื่อให้ทราบถึงอันตรายของสารเคมี  ซึ่งระบบสัญลักษณ์แสดงอันตรายที่รู้จักและนิยมใช้มีหลายระบบ เช่น ระบบ UN ระบบ NFPA ของสหรัฐอเมริกา ระบบ EEC และระบบ GHS เป็นต้น สัญลักษณ์ของทั้ง 4 ระบบนี้ จะปรากฏบนฉลากผลิตภัณฑ์และหีบห่อของสารเคมีที่เราสามารถพบเห็นได้ทั่วไป เพื่อประโยชน์ในการจัดการเตรียมความพร้อมด้านความปลอดภัยและตอบโต้เหตุฉุกเฉิน รวมทั้งประโยชน์ในการจัดเก็บตามชนิดของอันตรายของสารเคมี โดยที่ลักษณะของสัญลักษณ์ทั้ง 4 ระบบนั้น มีดังนี้

            ระบบ UN - United Nations Committee of Experts on the Transport of Dangerous Goods ได้จำแนกวัตถุอันตรายออกเป็น 9 ประเภท ตามลักษณะที่ก่อให้เกิดอันตรายหรือความเสี่ยงในการเกิดอันตราย รวมทั้งกำหนดสัญลักษณ์อันตราย เพื่อใช้ในการขนส่ง ตามที่กล่าวในตอนที่แล้ว

            ระบบ NFPA - The National Fire Protection Association ของสหรัฐอเมริกา กำหนดสัญลักษณ์แสดงอันตรายเป็นรูปเพชร (Diamond-shape) เพื่อใช้ในการป้องกันและตอบโต้เหตุเพลิงไหม้ สัญลักษณ์ดังกล่าวมีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสที่วางตั้งตามแนวเส้นทะแยงมุม ภายในแบ่งออกเป็นสี่เหลี่ยมย่อยขนาดเท่ากัน 4 รูป ใช้พื้นที่กำกับ 4 สี ได้แก่ สีแดง แสดงอันตรายจากไฟ (Flammability) สีน้ำเงิน แสดงอันตรายต่อสุขภาพ (Health) สีเหลือง แสดงความไวต่อปฏิกริยาของสาร (Reactivity) สีขาวแสดงสมบัติพิเศษของสาร และใช้ตัวเลข 0 ถึง 4 แสดงถึงระดับอันตราย ดังรูป

            ระบบ EEC ตามข้อกำหนดของประชาคมยุโรป สัญลักษณ์แสดงอันตรายจะแบ่งออกตามประเภทของอันตราย โดยใช้รูปภาพสีดำเป็นสัญลักษณ์แสดงอันตรายบนพื้นสี่เหลี่ยมจัตุรัสสีส้ม และมีอักษรย่อกำกับที่มุมขวา ซึ่งสัญลักษณ์เหล่านี้ปรากฎอยู่ที่ฉลากของสารเคมีที่ใช้ในสหภาพยุโรป สัญลักษณ์ดังกล่าวแสดงดังตาราง

            ระบบ GHS – GHS (The Globally Harmonized System of Classification and Labeling of Chemicals) เป็นระบบการจัดกลุ่มผลิตภัณฑ์เคมีและการติดฉลากที่องค์การสหประชาชาติได้กำหนดขึ้น เพื่อให้เป็นระบบสากลในการจําแนกหรือการจัดกลุ่มความเป็นอันตรายและการสื่อสารความเปนอันตรายของสารเคม ี ในรูปแบบของการแสดงฉลากและเอกสารข้อมูลความปลอดภัยในการทํางานกับสารเคมี (Safety Data Sheet, SDS) ที่เป็นระบบเดียวกันทั่วโลก ซึ่งสัญลักษณ์ที่ปรากฏในระบบ GHS นั้น หากไม่นับรวมสัญลักษณ์ใหม่ที่ทำขึ้นมาใช้สำหรับความเป็นอันตรายต่อสุขภาพบางชนิด เครื่องหมายตกใจ (exclamation mark) และปลากับต้นไม้ (fish and tree) สัญลักษณ์มาตรฐานดังกล่าวได้มีการนำมาใช้ในข้อกำหนดของสหประชาชาติที่เป็นต้นแบบเกี่ยวกับการขนส่งสินค้าอันตราย (ระบบ UN ที่กล่าวข้างต้น) อยู่แล้ว โดยที่แผนการดำเนินงานของที่ประชุมสุดยอดเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (WSSD) ซึ่งจัดทำขึ้นที่กรุงโยฮันเนสเบิร์ก เมื่อปี 2545 สนับสนุนให้ประเทศต่างๆ มีการนำระบบ GHS นี้ไปปฏิบัติให้เร็วที่สุด โดยมีแนวทางให้นำระบบนี้ไปใช้ได้อย่างสมบูรณ์ภายในปี 2551 และประเทศไทยเองก็ต้องเตรียมพร้อมกับการใช้สัญลักษณ์ในระบบนี้เช่นกัน

ข้อมูลอันตรายและการเปรียบเทียบกับสัญลักษณ์ของระบบต่างๆ โดยสรุป

 

แหล่งอ้างอิง
กรมโรงงานอุตสาหกรรม http://www2.diw.go.th/haz/hazard/Libary/chem_label.htm
กรมโรงงานอุตสาหกรรม http://www.diwsafety.org/add_ghs/ghs_regulation_thai.htm
กรมศุลกากร http://www.customs.go.th/jsp/Hazard/Mark.jsp
ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยสุรนารี http://203.158.2.209/Knowledge/chemical.mht
ศูนย์ข้อมูลพิษวิทยา http://webdb.dmsc.moph.go.th/ifc_toxic/a_tx_3_003c.asp?info_id=118
หจก.อนุสรณ์โปรดักส์  www.anusorn.com
บริษัท เคมแคร์ เอเชีย คอนซัลแทนซ์ (Chemcare Asia Consultants) www.chemcareasia.com/thailand/product2.html
กรมโรงงานอุตสาหกรรม. การจำแนกประเภทและการติดฉลากสารเคมีที่เป็นระบบเดียวกันทั่วโลก (Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals - GHS). 2548.

 

 ผู้เขียน ศศิธร สรรพ่อค้า 
 หน่วยงาน ศูนย์ความเป็นเลิศแห่งชาติด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมและของเสียอันตราย
 วันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2551
 
เข้าสู่การใช้โปรแกรม
เข้าสู่ระบบ เข้าสู่ระบบ
ค้นหาภายในเว็บไซต์
อัพเดตล่าสุด
© 2014 ระบบการจัดการข้อมูลสารเคมี ChemTrack จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.